نحوه پايان يافتن تحريم‌های موشکی و تسليحاتی


نحوه پايان يافتن تحريم‌های موشکی و تسليحاتی

هرچند قطعنامه جديد شوراي امنيت «تمامي» قطعنامه‌هاي پيشين را لغو مي‌کند، اما در عين حال همانطور که در تفاهم لوزان ذکر شده بود، برخي مفاد آن‌ها را در قالب محدوديت‌هايي که در قطعنامه ذکر شده، حفظ مي‌کند. تحريم‌هاي تسليحاتي و موشکي از جمله اين مفاد است، که غرب تمايلي براي برداشتن آن‌ها نداشت.
به گزارش پايگاه خبري شبکه العالم، طي دو هفته پاياني مذاکرات، مسئله لغو تحريم‌هاي تسليحاتي و موشکي مطرح شد و از سوي روسيه و چين نيز مورد استقبال قرار گرفت.

به گزارش سرویس سیاسی روز از نو , مسکو اعلام کرده بود که اين تحريم‌ها بايد جزو اولين محدوديت‌هايي باشند که برداشته مي‌شوند و همين امر هم موجب بروز اختلاف جدي ميان اعضاي 1+5 شد.
نهايتا پس از کش و قوس‌هاي فراوان، راه‌حلي به دست آمد که بر اساس آن تحريم‌هاي تسليحاتي و موشکي ايران برداشته مي‌شود، اما به صورت تدريجي و مرحله به مرحله.
اين تحريم‌ها که اولين بار در دسامبر 2006 ذيل قطعنامه 1737 اعمال شده و بعدها در سال 2010 در قطعنامه 1929 تشديد شدند، در توافق وين به دو دسته تقسيم شده‌اند؛ تحريم‌هاي تسليحاتي و تحريم‌هاي موشکي.

الف. تحريم‌هاي تسليحاتي

نگاهي به پيش‌نويس قطعنامه شورا نشان مي‌دهد در مورد تحريم‌هاي تسليحاتي، محدوديتي 5 ساله براي ايران در نظر گرفته شده است و تا پيش از آن هم ايران قادر خواهد بود آنچه را که در ليست «تسليحات متعارف سازمان ملل» وجود دارد، با جلب رضايت اعضاي شوراي امنيت سازمان ملل خريداري کند.
اين چيزي است که سرگئي لاوروف وزير خارجه روسيه هم آن را تائيد کرده و گفته است: «بين ايران و همکاران غربي ما مصالحه‌اي به دست آمد که ما هم از آن حمايت کرديم… 5 سال، اما در طول اين 5 سال هم تحويل سلاح به ايران مقدور خواهد بود، اگر با اطلاع و روند راستي‌آزمايي در شوراي امنيت سازمان ملل صورت گيرد.»
در بند 5 از بخش بيانيه قطعنامه، در توضيح اين مسئله آمده است:
«تمامي کشورها، مشروط به اينکه شوراي امنيت پيشاپيش بر مبنايي مورد به مورد، تصميم به تصويب بگيرد، مي‌توانند در اين فعاليت‌ها مشارکت داشته و يا اجازه آن را صادر کنند: تأمين، فروش و يا انتقال مستقيم يا غيرمستقيم، هرگونه تانک جنگي، خودروهاي رزمي زرهي، سامانه‌هاي توپخانه‌اي سنگين، هواپيماهاي رزمي، بالگردهاي تهاجمي، ناوهاي جنگي، موشک‌ها و يا سامانه‌هاي موشکي، مطابق با اهداف “فهرست تسليحات متعارف سازمان ملل”، يا مواد مرتبط، شامل قطعات يدکي، از داخل و يا از طريق قلمروهاي تحت حاکميتي‌شان، و يا توسط اتباع آنها و يا افراد تحت حاکميت آنها، يا با استفاده از هواپيماها و يا کشتي‌هاي حامل پرچم‌هاي آنها، اعم از اينکه از قلمروشان نشأت گرفته يا خير، به ايران، يا براي استفاده در داخل ايران و يا در جهت تأمين منافع ايران، و ارائه آموزش فني، منابع يا خدمات مالي، پيشنهادات، ديگر خدمات و کمک‌هاي مرتبط با تأمين، فروش، انتقال، توليد، حفظ و نگهداري و يا استفاده از تسليحات و مواد مرتبط توصيف شده در اين بند فرعي، به ايران توسط اتباع اين کشورها و يا از داخل يا از طريق قلمروهاي تحت حاکميتشان.
اين بند بايد تا مدت 5 سال پس از “روز پذيرش برجام” و يا تا زماني که آژانس بين‌المللي انرژي اتمي گزارش تأييد “جمع‌بندي مبسوط” را ارائه دهد، اجرا شود، بسته به اينکه کدام زودتر اتفاق افتد.»

ب. تحريم‌هاي موشکي

در مورد تحريم‌هاي موشکي، محدوديت‌هاي اعمال‌شده، هشت ساله خواهند بود و قرار است پس از آن محدوديت‌هاي مربوط به توسعه برنامه موشکي ايران نيز برداشته شود.
در اين بخش هم بندي وجود دارد که بر اساس آن، تا پيش از رفع محدوديت‌هاي هشت ساله نيز ايران مي‌تواند موارد مورد نياز برنامه موشکي خود را دريافت کند، مشروط بر اينکه خريد آن‌ها از قبل به اطلاع شوراي امنيت سازمان ملل رسيده و مورد تصويب قرار گيرد.
در حالي که در قطعنامه‌هاي پيشين ايران از هرگونه فعاليت موشکي «منع» شده بود، در قطعنامه‌ جديد از ايران «خواسته شده است» تا دست به فعاليت‌هاي مرتبط با موشک‌هاي بالستيک نزند.
به عنوان نمونه، در قطعنامه 1929 در مورد فعاليت‌هاي موشکي آمده بود که شوراي امنيت «تصميم مي‌گيرد که ايران نبايست هيچ‌گونه فعاليت مرتبط با توانمندي‌هاي موشک‌هاي بالستيک قادر به حمل جنگ‌افزار هسته‌اي، از جمله انجام شليک با استفاده از فناوري موشک‌هاي بالستيک انجام نداده و ضمنان کشورها بايد تمام اقدامات لازم براي جلوگيري از انتقال فناوري يا همکاري‌هاي فني به ايران در ارتباط با چنين فعاليت‌هايي را، انجام دهند.»
اما در قطعنامه جديد، لحن اين بند که در بخش بيانيه عنوان آمده است، تغيير کرده و در عين حال استثنائاتي نيز در نظر گرفته شده است. در بند سوم از بيانيه عنوان شده است:
از ايران خواسته مي‌شود تا هيچ فعاليتي مرتبط با موشک‌هاي بالستيک طراحي شده با قابليت حمل تسليحات هسته‌اي صورت ندهد، از جمله شليک هرگونه موشک با استفاده از چنين فناوري‌هاي مربوط به موشک‌هاي بالستيک، تا زمان هشت سال پس از «روز پذيرش برجام» و يا تا زماني که آژانس بين‌المللي انرژي اتمي گزارشي ارائه دهد که «جمع‌بندي مبسوط» را تأييد کند، بسته به اينکه کدام زودتر اتفاق افتد.
در مورد شرايط استثنا در انتقال فناوري‌هاي موشکي به ايران هم در بند 4 بيانيه آمده است:
«تمامي کشورها بايد در فعاليت‌هاي شرح داده شده در ذيل مشارکت کرده و اجازه انجام آن را صادر کنند، مشروط به اينکه شوراي امنيت پيشاپيش بر مبنايي مورد به مورد مجوز چنين فعاليت‌هايي را صادر کرده باشد:
a. تأمين، فروش و يا انتقال مستقيم يا غيرمستقيم تمامي اقلام، مواد، تجهيزات، کالاها و فناوري‌هاي برشمرده شده در (S/2015/XXX) [جديدترين فهرست کنترل فناوري موشکي] و هرگونه اقلام، مواد، تجهيزات، کالاها و فناوري‌هايي که اين کشورها تصميم بگيرند که مي‌تواند براي توليد هرگونه سامانه شليک تسليحات هسته‌اي مورد استفاده قرار گيرد، از داخل قلمرو تحت حاکميت آنها، و يا توسط اتباع آنها و يا با استفاده از هواپيماها و يا کشتي‌هايي که پرچم آنها را حمل مي‌کنند، به داخل ايران و يا خارج از اين کشور، يا براي استفاده در داخل ايران و يا به نفع اين کشور، چه اين اقلام از قلمرو تحت حاکميت آنها نشأت گرفته و يا نگرفته باشد؛ و
b. ارائه هرگونه فناوري يا آموزش و کمک فني، کمک مالي، سرمايه‌گذاري، خدمات واسطه‌اي و موارد ديگر، و نيز انتقال خدمات و يا منابع مالي به ايران، يا دستيابي ايران به منفعتي در هريک از فعاليت‌هاي اقتصادي در کشوري ديگر، مرتبط با تأمين، فروش، انتقال، توليد و يا استفاده از اقلام، مواد، تجهيزات، کالاها و فناوري‌هاي شرح داده شده در بند فرعي (a) و يا مرتبط با فعاليت‌هاي شرح داده شده در بند 3.
مشروط به اينکه در صورت تصويب شوراي امنيت سازمان ملل: (a) قرارداد ارسال و يا کمک به ارسال چنين اقلامي شامل تضمين‌هاي مقتضي در خصوص کاربري نهايي آنها شود؛ و (b) ايران متعهد ‌شود تا از چنين اقلامي براي توسعه سامانه‌هاي شليک سلاح‌هاي هسته‌اي استفاده نکند.»
اما مسئله مهمي که قطعنامه اخير را با قطعنامه‌هاي پيشين متفاوت مي‌کند، موضع رسمي ايران در قبال آن‌هاست. در قطعنامه‌هاي پيشين، ايران همواره اعلام کرده بود که آن‌ها را نامشروع و غيرقانوني مي‌داند و به همين جهت به آن‌ها عمل نخواهد کرد. هنوز مشخص نيست که در قطعنامه اخير عدم اجراي يک بند قطعنامه، چه تأثيري بر کل توافق دارد.
محمد جواد ظريف وزير امور خارجه کشورمان اين هفته پس از پايان مذاکرات هسته‌اي در وين، در مورد تحريم‌هاي تسليحاتي گفته بود: «ساز و کار جديدي درست مي‌شود. محدوديت‌هايي خواهد بود که به شکل تحريم نخواهد بود و اين روند 5 سال طول مي‌کشد و بعد متوقف مي‌شود. اين نه به اين دليل است که ايران به دنبال خريد سلاح است. ما نيازهاي تسليحاتي خود را تامين کرده‌ايم. بودجه نظامي و هزينه‌هاي نظامي ما يک پنجم همسايگانمان است. روندي را طي مي‌کند و در مدتي محدود مي‌شود و بعد هم در پايان 5 سال تمام تحريم‌ها متوقف مي‌شود. نقض قطعنامه شوراي امنيت نقض توافق نيست.»
از آنجا که ايران با توجه به نيازهاي دفاعي خود، هرگز اجازه ورود خارجي به مبحث برنامه موشکي و نظامي را نمي دهد، به نظر مي رسد که لازم است در اين زمينه موضع روشني اتخاذ شود.

نشست ها و گزارش‌هاي دوره‌اي

قطعنامه‌هاي شوراي امنيت همچنين پيش‌بيني کرده است که پس از اجرايي شدن توافق، بايد طرفين به صورت دوره‌اي نشست‌هايي براي بررسي روند اجراي تعهدات طرفين داشته باشند.
آنطور که در متن برجام آمده، وزراي خارجه طرفين قرار است سالي يکبار يا در صورت لزوم زودتر، ديدار داشته باشند. در اين مورد در مفاد عمومي متن اصلي برجام آمده است: «گروه 1+5 و ايران هر دو سال يک بار، يا در صورت نياز زودتر، به منظور بازنگري و ارزيابي پيشرفت صورت گرفته، و اتخاذ تصميمات مقتضي با اجماع، در سطح وزير ديدار خواهند نمود.»
به اين موضوع در قطعنامه شوراي امنيت نيز اشاره شده و آمده است که طرفين در صورت نياز، هر دو سال يکبار، طول مدت اجراي مفاد بيانيه را مورد بازنگري قرار مي‌دهند.
به اين مسئله در پايان بيانيه قطعنامه اشاره شده است: «طول دوره مفاد اين بيانيه مي‌تواند به درخواست هريک از طرف‌ها در نشست دو سالانه وزارتي توسط کميسيون مشترک مورد بازنگري قرار گرفته و در آن کميسيون مشترک توصيه‌هاي خود را با اجماع شوراي امنيت، ارائه دهد.»
اين قطعنامه که پس از گزارش مدير کل آژانس بين‌المللي انرژي اتمي اجرايي مي‌شود، هشت سال بعد با گزارش نهايي مدير کل نيز وارد مرحله ماقبل پاياني، روز انتقالي، مي‌شود. در اين مورد در قطعنامه آمده است که شوراي امنيت «خواستار آن است که هر زمان که مدير کل به اين جمع‌بندي مبسوط رسيد که تمام مواد هسته‌اي در ايران تحت فعاليت‌هاي صلح‌آميز است، اين نتيجه را طي گزارشي به شوراي حکام آژانس و به موازات آن به شوراي امنيت گزارش دهد.»
مدير کل همچنين در طول اجراي توافق، بايد در مورد حسن اجراي مفاد هسته‌اي آن، به شوراي حکام و آژانس گزارش دهد. تاکنون يوکيا آمانو به صورت ماهانه در مورد روند اجراي توافق موقت ژنو، به شوراي حکام گزارش مي‌داد. اين روند بر اساس بند چهارم از بخش پاراگراف‌هاي اجرايي قطعنامه، ادامه مي‌يابد. شوراي حکام «از مدير کل آژانس مي‌خواهد تا گزارش هاي منظم از اجراي برجام به شوراي حکام آژانس بين‌المللي انرژي اتمي و همچنين به موازات آن به شوراي امنيت ارائه کند، همچنين هر زمان که زمينه‌هاي موجه براي نگراني به وجود آمد به شوراي حکام و شوراي امنيت گزارش دهد.»
علاوه بر مدير کل، به دبير کل سازمان ملل نيز پيشنهاد شده است که به صورت دوره‌اي موارد نقض احتمالي قطعنامه را اعضا گزارش کند. در بخشي از قطعنامه کشورهاي عضو 1+5 «پيشنهاد مي‌کنند که شوراي امنيت از دبير کل بخواهد که هر 6 ماه، در مورد اجراي اين تمهيدات، گزارش دهد.»
اين قطعنامه همچنين از دبير کل مي‌خواهد «تا از اجراي برجام حمايت کرده، تمهيدات قانوني لازم را براي تسهيل ارتباط ميان کشورهاي عضو و بين شوراي امنيت و کميسيون مشترک از طريق تمهيدات عملي مورد توافق، انجام دهد.»
از نکات جالب توجه ديگر در اين قطعنامه، بندي است که نشان مي‌دهد غرب به اجبار و در پي پافشاري تهران بر حقوق خود حاضر به پذيرش حق هسته‌اي ايران شده و همچنان هم تلاش مي‌کند که ديگر کشورها براي دستيابي به چنين حقوقي تلاش نکنند.

نحوه پايان يافتن تحريم‌های موشکی و تسليحاتی

در بند 27 از بخش موارد اجرايي قطعنامه، تصريح شده است که ديگر کشورها نبايد توافق با ايران را نمونه قرار داده و به دنبال مواردي چون غني‌سازي باشند. در اين بند آمده است: «تمام قوانين برجام تنها براي اجراي آن بين E3/EU+3 و ايران هستند و نبايد به عنوان سابقه‌اي براي هيچ‌يک از کشورها يا به عنوان اصلي در حقوق بين‌الملل يا حقوق و تعهدات پيمان منع گسترش تسليحات هسته‌اي و ديگر ابزارهاي مربوطه و همچنين مباني و اعمال بين‌المللي به شمار آيد.»

368 بازدید
::تاریخ انتشار: تیر 28, 1394
تلگرام فیسبوک توییتر گوگل پلاس اشتراک در فیس نما اشتراک در کلوب

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

جدیدترین مطالب
پربیننده هفته
پربیننده ماه

اخبـــــار بازیگـــــران و چهره هــــــا

گالـــری عکس هـــای دیدنی و جـــالب